Over natuur en de stad

door Han van Hulzen

Waarom vallen de bladeren vroeg dit jaar? september 17, 2014

Filed under: Stadsnatuur — Han van Hulzen @ 9:01 am
Tags: , , ,
Vroege bladval op de Heemraadssingel

Vroege bladval op de Heemraadssingel

 

Terwijl de zomer zich nog even van zijn beste kant laat zien, beginnen veel bladeren al te verkleuren en zelfs af te vallen. Onze zomerbeleving wordt wreed verstoord, maar waarom eigenlijk?
Als je dag en nacht buiten staat moet je goed voorbereid zijn op wendingen van de natuur. Planten laten zich niet om de tuin leiden door een paar heerlijke zomerse dagen in september. In hun oergeheugen zijn alle tekenen die een ander seizoen aankondigen in graniet gebeiteld. Het klimaat kan schommelen, maar seizoenen komen en gaan op onze breedtegraad, daar kan gelukkig geen mens aan tornen.
Onze grootste planten, de bomen, vallen het meest op in hun seizoensaanpassingen. Ook met de zachtste zolen lopen we nu begin september al krakend door de bladerbruin gekleurde Lindelaan. Waarom vallen bladeren eigenlijk en waarom nu al, een paar weken eerder dan andere jaren?

Het draait allemaal om water. Om te kunnen ademen, koolzuurgas binnen laten en zuurstof er uit, staan de huidmondjes in een blad overdag wijd open. Hierdoor verdampt er ook water dat door opname van wortels steeds wordt aangevuld. Dit proces houdt een continue sapstroom op gang. De wortels duwen het water omhoog en het verdampen zorgt voor trekkracht. Essentieel is, dat de waterdruppels elkaar krachtig vasthouden, cohesie. Dit is als het ware de bloedsomloop van een boom, het transport systeem van mineralen, hormonen, aminozuren, noem maar op. Op een hete zomernamiddag in een stil bos hoor je soms een zacht getik. Dat zijn de door hitte brekende waterkolommen van de houtvaten. Maar de wortel duwt rustig door en het komt weer goed.
Er zijn planten die uit kunnen drogen en na een regenbui weer tot leven komen zoals de Valse roos van Jerigo, maar die zijn zeldzaam. Uitdrogen betekend onherroepelijk sterven bij de meeste planten.
Als plant kun je nog van alles doen om extreme verdamping tegen te gaan zoals haren of was op je bladeren. Sommige planten kunnen hun bladeren nog laten krullen of in een gunstige richting draaien. Maar, als de wortels stoppen met pompen zoals wanneer het te koud wordt, dan kun je maar beter goed voorbereid zijn. Bomen zien als het ware de winter aan komen door de teruglopende daglengte. Als de temperatuur ineens sterk terugvalt in de nazomer is dit een extra impuls voor bomen, dan komt het hele hormonencircus in actie. Als het mee zit worden er nog wat voedingsstoffen gered en er vormt zich een kurklaagje tussen blad en steel. Bij vrieskou moet je als boom je waterverspillende bladeren kwijt zijn, dat is de enige optie.
Door al ons menselijk gemier is de winter nu soms iets lauwer en zet de lente soms wat vroeger in, en regent het wat meer in de zomer. Dit jaar begon de lente vroeg en was het koud in Augustus. Dit heeft waarschijnlijk de hele seizoenscyclus voor het plantenbrein wat vervroegd. De natuur is gelukkig niet helemaal voorspelbaar.

Advertenties
 

Eten uit de winternatuur als je in de stad woont maart 26, 2013

Filed under: Stadsnatuur — Han van Hulzen @ 9:00 am
Tags: , , , ,
winterfoto Heemraadssingel, brug Mathesserlaan Rotterdam

Heemraadssingel Rotterdam

Stel het is echt crisis. Het is winter en de winkels zijn leeg. Wat zou je dan uit de stadsnatuur kunnen oogsten om op zijn minst in leven te blijven? Als eerste zou ik eens bij de dieren te raden gaan. Hoe komen die eigenlijk de winter door? Wilde dieren hebben zich eerst goed voorbereid en hebben ergens een wintervoorraad verstopt. Je kan de wintervoorraad ook zelf meedragen door je vóór de winter kogelrond te eten zoals veel vogels doen. En dan is er nog de mogelijkheid van een winterslaap. En wat deed de oermens, de jager-verzamelaar?

Wanneer je zelf geen wintervoorraad hebt ben je vooral aangewezen op de voorraad van anderen. En verder… Voor het plantaardige zul je het voornamelijk ondergronds moeten zoeken in de winter, zoals knollen en bollen van geofyten (planten met een reservevoorraad voor barre tijden). Bijvoorbeeld de oorspronkelijk Noord-Amerikaanse aardpeer, een woekerplant met eetbare knollen. Of wortels van de koningskaars die soms te vinden zijn in de spoorwegberm. Voor een verse salade is het nog vroeg, maar speenkruid dient zich als eerste aan. Paddenstoelen zijn er niet in de winter, behalve de oneetbare zoals het kurkdroge elfenbakje of de krulhaarkelkzwam die vol met antivries zit. Alhoewel er ook lekkere antivries bestaat zoals suiker. Als je het er voor over hebt kun je een tochtje naar de duinen overwegen waar de stekelige sleedoorn groeit. De wrange sleepruimen zijn door de nachtvorst lekker zoet geworden.

In de winter zou ik zelf toch niet graag een strenge vegetariër zijn. Denk aan die extra gevulde eenden en duiven. Soms zie je wel eens een eenzame visser langs de maas want je zou het bijna vergeten, er zwemt daar heerlijke vis. Vooral snoekbaars, paling en de culinaire tong worden hier gevangen. Alhoewel paling een beetje aan winterslaap doet.

Als je al het bovenstaande om ethische of andersoortige redenen niet ziet zitten is de regenworm misschien een alternatief. Heel diep graven, en ze zijn ook in winterslaap. De eerste recepten zijn al op internet te vinden. Nog heel even en we worden weer omringd door gemakkelijk te oogsten voedsel, het is lente.

 

 
%d bloggers liken dit: