Over natuur en de stad

door Han van Hulzen

Wil ik gegeten worden? mei 13, 2013

foto van een Paardenbloem

Paardenbloem

Als plant vraagt je je waarschijnlijk niets af, maar heb je wel een strategie. Die moet er voor zorgen dat je zoveel mogelijk succesvolle nakomelingen nalaat. Dan verpak je bijvoorbeeld je zaden in een heerlijk zoet en voedzaam jasje zodat ze door een argeloze eter op een gunstige plek terecht komen. Misschien zelfs met wat mest als het mee zit.
Je kunt je ook helemaal op laten eten. Dat gebeurt meestal niet geheel vrijwillig, want je bent dan door de mens zo opgekweekt dat je lekker zoet smaakt, van top tot teen. Maar dan kun je vaak wel zeggen, dit hele veld, dat ben ik. En als ik met al mijn klonen ben opgegeten, ben ik ook weer het volgende veld. Onsterfelijk zonder concurrentie, wat wil je nog meer!
De meeste planten hebben zich echter gewapend tegen vraat. Snel en langzaam werkend gif, stekels, vezels, noem maar op. Maar je kunt je geld maar een keer uitgeven, ook planten. Naast de constante bedreiging opgegeten te worden is er in de wilde natuur een schaarste aan licht en voedsel. Er vindt dan ook een continue heftige strijd plaats tussen planten zowel onder als bovengronds. Een plant moet dus kiezen tussen of keihard groeien of zich bewapenen.
Maar zo wild is het hier helaas niet meer. Dankzij de mens leven planten bij ons in een permanente snackbar. En in onze parken is ook nog eens alle concurrentie weg geschoffeld. Zwaar bewapende en snel groeiende veelvraten zoals de Grote Brandnetel, Kleefkruid of de Reuzenberenklauw grijpen hun kans. Zonder de dagelijks arbeid van een leger plantsoenarbeiders zou het gauw een ondoordringbare wildernis worden.
Gelukkig valt er toch veel te snoepen in de stad. Heel veel van de ons omringende kruiden zijn eetbaar en zelfs heerlijk. En de veelvraten zijn zelf vaak zeer voedzaam. De Paardenbloem en veel andere voor onkruid versleten planten zijn vergeten groenten van weleer. Anderen zoals de elegante Kompassla zijn nauw verwant of rechtstreekse voorouders van de varianten die we dagelijks eten. Ga zelf op zoek en ontdek waar je zintuigen voor bedoeld zijn, herken weer de kleuren en geuren die zeggen ik ben giftig of eetbaar. De natuur is overal ook in de stad.

Advertenties
 

Bijen als huisdier maart 13, 2013

Een insect als huisdier klinkt vreemd, maar de honingbij is het. Hij is net zo aaibaar als een schaap een geit of een konijn, en sommige imkers zijn daar heel bedreven in.

De evolutie van bloemplanten en bestuivers moet zo’n beetje gelijk op zijn gegaan. Toen zo’n 130 miljoen jaar geleden de eerst bloemplanten verschenen evolueerde niet lang daarna waarschijnlijk de bij uit een soort wesp. Zonder bloemen geen bijen, want de bij heeft zich helemaal toegelegd op de bloem als voedselbron. Maar zonder bijen waarschijnlijk veel minder bloemen.

“Division of labour” of wel “verdeling van taken” wordt wel gezien als een maat voor de ontwikkeling van een volk. Het is de dynamische motor achter onze economische vooruitgang volgens de filosoof Adam Smith. Hebben we dit soms afgekeken van de bij? Produceert een solitaire bij net genoeg voedsel voor zichzelf en zijn kroost; door samenwerking en specialisatie van individuele honingbijen is een bijenvolk in staat tot een enorme honingproductie. Daarom kent men meestal alleen de honingbij en niet de behangersbij of de groefbij en al die andere honderden soorten bijen die in Nederland leven.

Nu de bijenpopulatie achteruit holt, zijn we er achter gekomen dat hij door zijn bestuiving ook belangrijk is in onze voedselproductie. Volgens sommige imkers zou Einstein beweert hebben dat als de bij uitsterft de mens na vier jaar volgt. Gelukkig is dat niet waar, Einstein heeft het niet gezegd en de mens zal ook niet uitsterven. Maar het wordt wel een stuk minder leuk. Koffie, vruchtenijs, amandelchocolade zullen schaars worden. Veel meer gras in plaats van bloemen. En dan natuurlijk de honing, de was en de magische koninginnengelei, wie zou dat willen missen?

Na gecompliceerd alarm van wetenschappers begint het nu ook te dagen bij de gewone man. De bij moet gered worden! Daarom is 2012 uitgeroepen tot het jaar van de bij. Overal verschijnen bijenhotels, en hopelijk wisselen veel mensen hun betegelde tuin in voor een iets wildere variant met veel bloemen. In de stad zijn nu ook de enorme oppervlaktes aan daken ontdekt als potentiële tuinen en akkers. In Rotterdam is net de eerste bijenkorf op het kantorencomplex Schieblock aan de Schiekade geplaatst. Er is dus hoop.

James Lindsey at Ecology of Commanster [CC-BY-SA-2.5 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5) undefined CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

Behangersbij

 

 
%d bloggers liken dit: