Over natuur en de stad

door Han van Hulzen

De kleur van bladeren november 1, 2014

Filed under: Stadsnatuur — Han van Hulzen @ 5:42 pm
Tags: , , , , , , ,
foto Heemraadssingel eind oktober 2014

Heemraadssingel eind oktober 2014

In de herfst valt het ineens op, zoals veel wat vanzelfsprekend is pas opvalt als het dreigt te verdwijnen. Het enorme tableau van tinten groen, van de miljoenen bladeren die de hele lente en zomer bijna ongemerkt ons gemoed kalmeerde, begint te veranderen. We ademen er niet minder om, want ons levensvoorwaardelijke bladgroen komt weer terug, dat is de afspraak. Zoals bij een naderend zonne-einde verdwijnt het groen in een stille explosie van kleuren. Maar wat betekenen al die kleuren en hoe ontstaan ze?

Als de kou nadert en veel bomen en struiken hun bladeren kwijt willen, halen ze eerst belangrijke voedingsstoffen terug uit het blad. Die zitten vooral in de bladgroenkorrels, de ontelbare kleine groene fabriekjes die ons van zuurstof voorzien met licht als energiebron. Wat overblijft geeft het blad zijn herfstkleur. Combineer de geel en oranje kleurende carotenoïden met de rood tot blauw kleurende anthocyanen en je hebt het hele herfstpalet. Deze stoffen zijn er niet speciaal om ons te behagen, maar beschermen het bladgroen tegen te veel zonnestraling en vraat.

Waar je minder bij stil staat zijn alle verschillende tinten groen in het groeiseizoen. Die hebben allemaal een betekenis. Mensen schijnen zelfs gehecht te zijn aan het groen uit hun omgeving zo heeft onderzoek uitgewezen. Het ratjetoe aan kleuren van de exoten en de gekortwiekte inheemse struiken en bomen vertellen ons dat we in de stad zijn, op ons eigen plekje.

De algemene kleur groen van een vegetatie zegt veel over een plek. Zonder er enige kennis van te hebben zie je in één oogopslag aan de vegetatiekleur of je in een droog of in een nat gebied bent. Het geeft uitdrukking de seizoenen, van het lichtdoorschijnend groen in de lente tot het meer donkere groen in de zomer.

Er zijn verschillen in de verdeling van bladgroen binnen bladeren die er voor zorgen dat ze het licht zo optimaal mogelijk kunnen benutten. Zo heb je de schaduw-aangepaste donkergroene plantsoenplanten. En zelfs binnen een en dezelfde boom vind je typische licht- en schaduwbladeren, verschillend in dikte, oppervlakte en groentint. En sommige schaduwbladeren zijn zelfs zo aangepast dat ze de tijdelijke hele korte en felle lichtvlekken kunnen benutten als hun bovenbuurman eventjes door de wind opgetild wordt.

Aan bladgroen kun je ook aflezen of het de planten ergens aan ontbreekt. Zoals het alarmerende bleekgroen, als je je kamperplant eens vergeten bent water te geven. Of een tekort aan een specifieke voedingsstof; vergeling bij ernstig stikstof gebrek, blauw- tot paarskleuring bij fosfaat gebrek of bruine randen bij kaliumgebrek. Enfin, deze kleuren zullen we in onze goed bemeste plantsoenen niet snel aantreffen. In de stad worden we vooral verkwikt door onze eigen vele tinten buurtgroen.

Advertenties
 

Waarom vallen de bladeren vroeg dit jaar? september 17, 2014

Filed under: Stadsnatuur — Han van Hulzen @ 9:01 am
Tags: , , ,
Vroege bladval op de Heemraadssingel

Vroege bladval op de Heemraadssingel

 

Terwijl de zomer zich nog even van zijn beste kant laat zien, beginnen veel bladeren al te verkleuren en zelfs af te vallen. Onze zomerbeleving wordt wreed verstoord, maar waarom eigenlijk?
Als je dag en nacht buiten staat moet je goed voorbereid zijn op wendingen van de natuur. Planten laten zich niet om de tuin leiden door een paar heerlijke zomerse dagen in september. In hun oergeheugen zijn alle tekenen die een ander seizoen aankondigen in graniet gebeiteld. Het klimaat kan schommelen, maar seizoenen komen en gaan op onze breedtegraad, daar kan gelukkig geen mens aan tornen.
Onze grootste planten, de bomen, vallen het meest op in hun seizoensaanpassingen. Ook met de zachtste zolen lopen we nu begin september al krakend door de bladerbruin gekleurde Lindelaan. Waarom vallen bladeren eigenlijk en waarom nu al, een paar weken eerder dan andere jaren?

Het draait allemaal om water. Om te kunnen ademen, koolzuurgas binnen laten en zuurstof er uit, staan de huidmondjes in een blad overdag wijd open. Hierdoor verdampt er ook water dat door opname van wortels steeds wordt aangevuld. Dit proces houdt een continue sapstroom op gang. De wortels duwen het water omhoog en het verdampen zorgt voor trekkracht. Essentieel is, dat de waterdruppels elkaar krachtig vasthouden, cohesie. Dit is als het ware de bloedsomloop van een boom, het transport systeem van mineralen, hormonen, aminozuren, noem maar op. Op een hete zomernamiddag in een stil bos hoor je soms een zacht getik. Dat zijn de door hitte brekende waterkolommen van de houtvaten. Maar de wortel duwt rustig door en het komt weer goed.
Er zijn planten die uit kunnen drogen en na een regenbui weer tot leven komen zoals de Valse roos van Jerigo, maar die zijn zeldzaam. Uitdrogen betekend onherroepelijk sterven bij de meeste planten.
Als plant kun je nog van alles doen om extreme verdamping tegen te gaan zoals haren of was op je bladeren. Sommige planten kunnen hun bladeren nog laten krullen of in een gunstige richting draaien. Maar, als de wortels stoppen met pompen zoals wanneer het te koud wordt, dan kun je maar beter goed voorbereid zijn. Bomen zien als het ware de winter aan komen door de teruglopende daglengte. Als de temperatuur ineens sterk terugvalt in de nazomer is dit een extra impuls voor bomen, dan komt het hele hormonencircus in actie. Als het mee zit worden er nog wat voedingsstoffen gered en er vormt zich een kurklaagje tussen blad en steel. Bij vrieskou moet je als boom je waterverspillende bladeren kwijt zijn, dat is de enige optie.
Door al ons menselijk gemier is de winter nu soms iets lauwer en zet de lente soms wat vroeger in, en regent het wat meer in de zomer. Dit jaar begon de lente vroeg en was het koud in Augustus. Dit heeft waarschijnlijk de hele seizoenscyclus voor het plantenbrein wat vervroegd. De natuur is gelukkig niet helemaal voorspelbaar.

 

 
%d bloggers liken dit: